Nguyên nhân quạt hút công nghiệp bị rò điện & cách xử lý

Quạt hút công nghiệp bị rò điện là vấn đề nghiêm trọng, đe dọa trực tiếp đến an toàn lao động cũng như tài sản trong môi trường sản xuất. Sự cố này đòi hỏi sự hiểu biết chuyên sâu và hành động kỹ thuật kịp thời để khoanh vùng và loại bỏ nguy cơ. NP Việt Nam với kinh nghiệm làm việc nhiều năm liên quan đến quạt công nghiệp, sẽ mang đến cho bạn thông tin chuyên sâu về nguyên nhân cũng như giải pháp để xử lý sự cố một cách triệt để.

5 Nguyên nhân phổ biến khiến quạt hút công nghiệp bị rò điện

Quạt hút công nghiệp bị rò điện là dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng, không chỉ ảnh hưởng đến hiệu suất hoạt động mà còn tiềm ẩn mối nguy hiểm lớn về an toàn điện. Để xử lý triệt để, việc nắm rõ căn nguyên của vấn đề là điều quan trọng. Dưới đây là 5 nguyên nhân kỹ thuật phổ biến nhất dẫn đến tình trạng này:

1. Lỗi lắp đặt kỹ thuật và không nối đất

Đây là nguyên nhân hàng đầu và dễ dàng phòng tránh nhất. Việc lắp đặt không đúng tiêu chuẩn kỹ thuật—như không lắp đặt hoặc lắp đặt sai cọc tiếp địa (nối đất) cho quạt—sẽ khiến toàn bộ vỏ quạt trở thành điểm tích điện khi xảy ra sự cố chạm mát. Khi đó, dòng điện rò rỉ sẽ không được dẫn xuống đất an toàn mà chạy qua vỏ quạt, gây nguy hiểm trực tiếp cho người vận hành khi chạm vào. Ngoài ra, việc đấu nối dây điện không chắc chắn, để đầu dây trần tiếp xúc với vỏ kim loại cũng là lỗi lắp đặt phổ biến gây rò điện.

2. Động cơ (motor) bị ẩm ướt hoặc dính nước

Quạt hút công nghiệp thường hoạt động trong môi trường có độ ẩm cao, hơi hóa chất, hoặc tiếp xúc trực tiếp với nước (như trong quá trình vệ sinh). Khi độ ẩm hoặc nước xâm nhập vào động cơ, đặc biệt là vào các cuộn dây đồng bên trong, nó sẽ làm giảm mạnh điện trở cách điện của lớp sơn cách điện và giấy cách điện. Nước đóng vai trò là chất dẫn điện, tạo cầu nối cho dòng điện từ cuộn dây truyền ra vỏ motor (chạm mát), gây ra hiện tượng rò điện ra ngoài. Môi trường càng ẩm ướt, nguy cơ rò điện càng cao.

3. Dây điện nguồn bị lão hóa, hở hoặc đứt

Dây điện nguồn là bộ phận chịu nhiều tác động vật lý và hóa học nhất. Theo thời gian, lớp vỏ cách điện bên ngoài của dây dẫn (thường làm bằng PVC hoặc cao su) sẽ bị lão hóa, giòn, nứt nẻ do nhiệt độ cao, tia UV hoặc tác động của hóa chất. Sự hư hỏng này khiến lõi đồng bên trong lộ ra ngoài. Nếu lõi đồng này tiếp xúc trực tiếp với vỏ kim loại của quạt hoặc môi trường xung quanh, dòng điện sẽ rò rỉ ngay lập tức. Đây là nguyên nhân thường gặp ở các hệ thống quạt đã vận hành lâu năm.

4. Quạt quá cũ, lớp cách điện của động cơ bị xuống cấp

Đối với các quạt đã sử dụng nhiều năm, không chỉ dây điện mà cả lớp cách điện bên trong motor (cuộn dây, giấy lót) cũng bị suy giảm nghiêm trọng. Nhiệt độ cao sinh ra liên tục trong quá trình vận hành là kẻ thù lớn nhất của vật liệu cách điện. Khi lớp cách điện bị phân hủy, motor sẽ xảy ra hiện tượng chạm chập cục bộ, dẫn đến dòng điện rò rỉ truyền thẳng ra vỏ motor. Trong trường hợp này, việc bảo trì thông thường không đủ, mà cần tiến hành quấn lại hoặc thay thế motor mới.

5. Lỗi từ nhà sản xuất

Mặc dù hiếm gặp, nhưng lỗi quạt hút công nghiệp bị rò điện có thể xuất phát ngay từ khâu sản xuất. Điều này bao gồm việc quấn dây motor không đạt chuẩn (sử dụng vật liệu cách điện kém chất lượng), quy trình tẩm sấy motor không kỹ lưỡng, hoặc các lỗi lắp ráp cơ khí khiến cuộn dây bị ma sát và chạm vào vỏ motor ngay từ khi xuất xưởng. Đối với các lỗi này, thường chỉ xuất hiện ngay sau khi lắp đặt, vận hành một thời gian ngắn. Việc lựa chọn nhà cung cấp uy tín, có chế độ bảo hành rõ ràng là giải pháp duy nhất để phòng tránh.

Quy trình xử lý và biện pháp phòng tránh rò điện quạt hút công nghiệp

Quạt hút công nghiệp bị rò điện là sự cố an toàn điện nghiêm trọng, đòi hỏi phản ứng nhanh, kịp thời và chuyên nghiệp. Nội dung này cung cấp ngay lập tức quy trình 4 bước xử lý khẩn cấp để đảm bảo an toàn tính mạng, cùng với các biện pháp phòng ngừa dựa trên tiêu chuẩn kỹ thuật.

[QUAN TRỌNG] Các bước xử lý khẩn cấp khi phát hiện quạt hút công nghiệp bị rò điện

Khi phát hiện bất kỳ dấu hiệu rò điện nào (như cảm giác tê giật nhẹ, hệ thống tự động ngắt, hoặc mùi khét), việc thực hiện quy trình sau một cách chính xác và không chậm trễ là hành động tối quan trọng để bảo vệ tính mạng con người:

• Bước 1: Ngắt nguồn điện Ngay lập tức! (Ngắt CB tổng, cầu dao của khu vực quạt): Đây là hành động quyết đoán và tiên quyết. Cần sử dụng vật liệu cách điện (gậy gỗ, nhựa, hoặc tay khô ráo có đeo găng tay bảo hộ) để tiếp cận và ngắt cầu dao/aptomat (CB) của khu vực hoặc thiết bị rò điện. Tuyệt đối không cố gắng rút phích cắm hoặc chạm trực tiếp vào quạt bằng tay không, vì việc ngắt nguồn điện là bước đầu tiên để chấm dứt sự truyền điện nguy hiểm.
• Bước 2: Treo biển cảnh báo “thiết bị hỏng, đang sửa chữa, cấm đóng điện”: Ngay sau khi nguồn điện được ngắt và cách ly an toàn, phải nhanh chóng thực hiện hành động an toàn bằng cách treo biển cảnh báo (Lockout/Tagout – LOTO) rõ ràng, dễ thấy tại vị trí cầu dao/aptomat vừa ngắt. Mục đích của việc này là ngăn chặn người khác vô tình hoặc nhầm lẫn đóng điện trở lại, gây nguy hiểm khôn lường cho người đang kiểm tra hoặc sửa chữa thiết bị.
• Bước 3: Tuyệt đối không chạm vào quạt và phải kiểm tra bằng bút thử điện: Chỉ sau khi đã ngắt nguồn, việc kiểm tra bằng bút thử điện chuyên dụng là bắt buộc để đảm bảo vỏ quạt không còn điện áp tồn dư hoặc không bị cấp điện từ nguồn khác. Đây là quy tắc vàng của an toàn điện – việc kiểm tra vẫn cần thiết để loại trừ mọi rủi ro, ngay cả khi CB đã được ngắt.
• Bước 4: Gọi người có chuyên môn và nghiệp vụ (thợ điện, đội bảo trì): Sau khi đã thực hiện cách ly và cảnh báo an toàn, cần thông báo ngay lập tức cho người có chuyên môn, nghiệp vụ (Kỹ sư điện, thợ điện được cấp chứng chỉ). Họ có đủ chuyên môn và thiết bị đo lường chuẩn xác để xác định chính xác nguyên nhân rò điện và thực hiện sửa chữa đúng kỹ thuật, đảm bảo độ bền cũng như sự uy tín của hệ thống sau khắc phục.

Hướng dẫn kiểm tra và khắc phục sự cố rò điện (Dành cho người có chuyên môn)

Sau khi đã thực hiện quy trình cách ly và cô lập nguồn điện an toàn (tiêu chuẩn LOTO – Lockout/Tagout), việc tiếp theo để xử lý sự cố quạt hút công nghiệp bị rò điện, là tiến hành kiểm tra chuyên sâu để xác định chính xác nguyên nhân rò điện và cách sửa quạt rò điện triệt để. Quá trình này đòi hỏi chuyên môn sâu về điện công nghiệp cũng như việc sử dụng các thiết bị đo lường chuẩn xác, nhằm đảm bảo việc khắc phục sự cố một cách triệt để.

Kiểm tra dây nguồn và các mối nối (Xác định điểm hở mạch)

Kỹ thuật viên cần tập trung kiểm tra toàn bộ dây nguồn cùng hộp đấu dây của quạt. Sử dụng đồng hồ vạn năng để kiểm tra tính liên tục của dây dẫn, đặc biệt là các mối nối tại cầu đấu và điểm vào motor. Rò điện thường xảy ra do vỏ dây bị hỏng (chuột cắn, cọ xát với khung kim loại), hoặc các mối nối bị lỏng, ôxy hóa gây chạm vỏ. Nếu phát hiện dây hỏng, cần thay thế toàn bộ đoạn dây bằng loại có cấp độ cách điện, cũng như tiết diện phù hợp với công suất quạt, tránh lặp lại sự cố.

Kiểm tra và sấy khô động cơ (Xác định lỗi cách điện)

Nguyên nhân rò điện nghiêm trọng nhất thường là do motor quạt bị ẩm ướt hoặc lớp cách điện của cuộn dây bị lão hóa, dẫn đến giảm điện trở cách điện. Kỹ thuật viên phải sử dụng đồng hồ đo điện trở cách điện (Megohm-mét) để đo điện trở giữa cuộn dây và vỏ motor (tiếp địa). Nếu giá trị điện trở cách điện thấp hơn ngưỡng cho phép (thường là R cách điện >= 1 MΩ cho điện áp thấp), chứng tỏ motor đã bị ẩm hoặc hỏng cách điện. Tiến hành sấy khô động cơ bằng các phương pháp chuyên dụng (sấy nhiệt hoặc sấy bằng dòng điện DC), hoặc thay thế motor nếu cuộn dây đã bị hỏng vĩnh viễn, thể hiện kinh nghiệm thực tế và xử lý vấn đề tận gốc.

Kiểm tra hệ thống tiếp địa (Nối đất)

Một hệ thống tiếp địa hiệu quả là tuyến phòng thủ cuối cùng chống lại rò điện. Kỹ thuật viên cần sử dụng đồng hồ đo điện trở tiếp địa để kiểm tra giá trị điện trở giữa vỏ quạt và cọc tiếp địa chính của hệ thống. Điện trở tiếp địa phải đạt tiêu chuẩn an toàn (thường là R tiếp đất <= 4 Ω). Nếu điện trở cao, cần kiểm tra lại dây tiếp địa, mối nối, hoặc bổ sung cọc tiếp địa. Việc đảm bảo hệ thống nối đất hoạt động tốt giúp dòng rò được dẫn xuống đất an toàn, ngăn ngừa tai nạn giật điện, củng cố an toàn của toàn bộ hệ thống.

Các biện pháp phòng tránh rò điện quạt hút công nghiệp hiệu quả nhất

Phòng ngừa luôn là biện pháp tối ưu và tiết kiệm nhất so với khắc phục sự cố. Việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa rò điện kỹ thuật sau đây không chỉ giúp ngăn chặn nguy cơ rò điện quạt hút công nghiệp mà còn đảm bảo an toàn của toàn bộ hệ thống.

Bắt buộc lắp đặt hệ thống nối đất (tiếp địa)

Đây là “tuyến phòng thủ” cơ bản và quan trọng nhất. Toàn bộ vỏ kim loại của quạt hút công nghiệp phải được nối đất (tiếp địa) theo đúng quy chuẩn kỹ thuật. Dây tiếp địa cần được nối về hệ thống cọc tiếp địa chung, đảm bảo điện trở tiếp địa luôn ở mức an toàn (R tiếp đất <= 4 Ω). Khi xảy ra rò điện, dòng điện sẽ được dẫn xuống đất thay vì truyền qua cơ thể người, ngăn chặn tai nạn giật điện chết người.

Lắp đặt Aptomat chống giật (RCBO, ELCB)

Việc sử dụng các thiết bị bảo vệ chống dòng rò như RCBO hoặc ELCB là giải pháp bảo vệ tính mạng hiệu quả nhất. Các thiết bị này được thiết kế để phát hiện sự chênh lệch dòng điện (dòng rò) và sẽ tự động ngắt điện trong mili giây nếu dòng rò vượt quá ngưỡng an toàn (thường là 30mA). Biện pháp này đảm bảo an toàn tuyệt đối cho người vận hành.

Bảo trì, bảo dưỡng định kỳ

Thực hiện bảo trì định kỳ (khuyến nghị 6 tháng/lần). Quy trình bảo trì cần bao gồm việc kiểm tra tình trạng lão hóa, nứt vỡ của lớp cách điện dây dẫn; sử dụng Megohm-mét để đo và theo dõi điện trở cách điện của cuộn dây motor; kiểm tra độ kín khít của hộp đấu dây (tránh ẩm ướt, côn trùng); và kiểm tra độ chắc chắn, hiệu quả của các mối nối tiếp địa.

Lắp đặt quạt đúng kỹ thuật

Để phòng tránh quạt hút công nghiệp bị rò điện cần lựa chọn và lắp đặt quạt phải phù hợp với môi trường hoạt động. Đối với khu vực ẩm ướt, nhiều hơi nước hoặc hóa chất, cần chọn loại quạt có cấp độ bảo vệ IP cao (ví dụ: IP55, IP65) để chống nước và bụi xâm nhập, đây là nguyên nhân hàng đầu gây hỏng cách điện và rò điện. Việc lắp đặt phải đảm bảo dây dẫn không bị kéo căng, cọ xát hoặc đè nén.

Khi nào bạn nên gọi dịch vụ sửa chữa chuyên nghiệp?

Mặc dù việc nắm vững quy trình xử lý khẩn cấp là cần thiết, nhưng có những tình huống bắt buộc phải chuyển giao cho thợ điện có chứng chỉ hoặc đội bảo trì chuyên trách để sự cố được xử lý dứt điểm, cũng như đảm bảo an toàn trong quá trình thực hiện:

• Sự cố liên quan đến motor: Khi đồng hồ Megohm-mét báo motor bị mất cách điện nghiêm trọng (R cách điện < 0.5 MΩ), cần phải tháo motor để sấy chuyên nghiệp hoặc thay thế cuộn dây.
• Lỗi hệ thống tiếp địa: Khi đo R tiếp đất > 4 Ω và không thể khắc phục bằng cách vệ sinh mối nối, cần phải đóng bổ sung cọc tiếp địa hoặc xử lý nền đất.
• Sự cố Aptomat chống giật: Khi RCBO/ELCB liên tục bị nhảy mà không rõ nguyên nhân, điều này cho thấy có dòng rò không ổn định trong hệ thống mà chỉ người có chuyên môn mới có thể tìm và xử lý tận gốc.
• Hỏng hóc kết cấu bên trong: Bất kỳ hỏng hóc nào liên quan đến kết cấu điện bên trong mà yêu cầu tháo dỡ sâu.

Trong các trường hợp này, tuyệt đối không tự ý can thiệp để tránh nguy cơ tai nạn điện và đảm bảo hệ thống được phục hồi theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn.

Đừng để tình trạng quạt hút công nghiệp bị rò điện làm gián đoạn sản xuất và tiềm ẩn nguy hiểm, do đó ngay khi phát hiện sự cố bạn cần có hành động để xử lý ngay. Liên hệ đến NP Việt Nam để được hỗ trợ kỹ thuật nếu bạn không thực sự am hiểu về điện cũng như thiết bị, hoặc có nhu cầu mua quạt mới để thay thế nếu sự cố không thể khắc phục được.